05 juli 2026

Ontwerpgericht onderzoek in je scriptie

Van praktijkprobleem naar onderbouwde oplossing

Moet je voor je scriptie een oplossing, prototype, interventie, beroepsproduct of verbeteradvies ontwerpen? Dan krijg je waarschijnlijk te maken met ontwerpgericht onderzoek.

Deze aanpak komt veel voor bij hbo-opleidingen, bijvoorbeeld binnen zorg en welzijn, onderwijs, communicatie, ICT, bedrijfskunde, HRM en innovatiegerichte opleidingen. Je onderzoekt dan niet alleen wat er aan de hand is, maar werkt ook toe naar iets nieuws: een ontwerp, aanpak, product, proces, interventie of verbetering.

Dat kan best verwarrend zijn. Wanneer ben je aan het onderzoeken en wanneer ben je aan het ontwerpen? Hoe gebruik je Design Thinking of het Double Diamond-model? Hoe formuleer je een goede ontwerpvraag? En hoe zorg je dat je eindproduct niet alleen creatief is, maar ook goed onderbouwd?

In dit artikel leggen we uit wat ontwerpgericht onderzoek is, wanneer je deze aanpak gebruikt en hoe je jouw ontwerpgerichte scriptie stap voor stap opbouwt.

Dit artikel werd geschreven door:

Ilona Borremans-Malm

Bekijk volledig profiel

Wat is ontwerpgericht onderzoek?

Ontwerpgericht onderzoek is onderzoek waarbij je werkt aan een oplossing voor een praktijkprobleem. Je onderzoekt dus niet alleen wat er speelt, maar ontwikkelt ook een mogelijke verbetering.

Die verbetering kan verschillende vormen hebben. Denk bijvoorbeeld aan een prototype, interventie, training, stappenplan, app, digitale tool, communicatieaanpak, lesontwerp, handleiding, zorginnovatie, procesverbetering, beroepsproduct of implementatieadvies.

Het doel is dus niet alleen kennis verzamelen. Je wilt ook iets ontwerpen dat bruikbaar is in de praktijk.

Bij ontwerpgericht onderzoek staat vaak deze vraag centraal: “Welke oplossing past bij het probleem, de doelgroep en de praktijkcontext?”

Dat betekent dat je niet zomaar iets bedenkt. Je onderzoekt eerst het probleem, betrekt gebruikers of stakeholders, ontwikkelt mogelijke oplossingen, test je ontwerp en verbetert het op basis van feedback.

Ontwerpgericht onderzoek of een gewone scriptie?

Bij een traditionele scriptie onderzoek je vaak een probleem en kom je tot conclusies en aanbevelingen. Bij ontwerpgericht onderzoek ga je een stap verder. Je ontwikkelt, test en verbetert ook een oplossing.

Dat betekent niet dat ontwerpgericht onderzoek minder onderzoeksmatig is. Juist niet. Je moet heel goed laten zien waarop je keuzes zijn gebaseerd.

Het verschil zit dus vooral in de uitkomst. Bij een gewone scriptie eindig je vaak met conclusies en aanbevelingen. Bij ontwerpgericht onderzoek werk je toe naar een ontwerp, prototype, interventie of beroepsproduct dat aansluit op je onderzoek.

Wanneer kies je voor ontwerpgericht onderzoek?

Ontwerpgericht onderzoek past vooral bij praktijkproblemen waarvoor nog geen simpele oplossing bestaat. Vaak gaat het om situaties waarin meerdere mensen betrokken zijn en waarin je eerst goed moet begrijpen wat er speelt voordat je iets kunt ontwerpen.

Je kunt ontwerpgericht onderzoek gebruiken bij vragen zoals:

“Hoe kan organisatie X het onboardingproces voor nieuwe medewerkers verbeteren?”
“Welke interventie helpt zorgprofessionals om cliënten meer eigen regie te geven?”
“Hoe kan een opleiding studenten beter begeleiden bij het kiezen van een stage?”
“Welk prototype helpt gebruikers om sneller de juiste informatie te vinden?”
“Hoe kan een communicatiemiddel beter aansluiten bij de behoeften van doelgroep Y?”
“Welke werkwijze ondersteunt medewerkers bij een nieuw proces?”

Ontwerpgericht onderzoek is minder geschikt als je alleen een verband wilt meten, een theorie wilt toetsen of puur beschrijvend onderzoek doet. Dan past een andere onderzoeksopzet vaak beter.

Twijfel je nog welk type onderzoek bij je vraag past? Lees dan ook onze uitleg over onderzoeksmethoden in je scriptie.

Wat is Design Thinking?

Design Thinking is een mensgerichte ontwerpaanpak waarmee je complexe problemen onderzoekt en oplost. Je start bij de behoeften, ervaringen en context van de gebruiker. Daarna werk je via ideeën, prototypes en testen naar een passende oplossing.

De bekende fases van Design Thinking zijn:

Empathize: je leeft je in de gebruiker in.
Define: je definieert het probleem.
Ideate: je ontwikkelt ideeën.
Prototype: je maakt een eerste versie van de oplossing.
Test: je test en verbetert je ontwerp.

In het Nederlands kun je dit vertalen naar: verdiepen in de doelgroep, het probleem scherp definiëren, ideeën ontwikkelen, een prototype maken en testen en verbeteren.

Design Thinking is vooral handig als je onderzoek mensgericht is. Dus als je goed wilt begrijpen wat gebruikers, cliënten, studenten, klanten, medewerkers of andere betrokkenen ervaren en nodig hebben.

Is Design Thinking hetzelfde als ontwerpgericht onderzoek?

Design Thinking en ontwerpgericht onderzoek worden vaak door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet precies hetzelfde.

Ontwerpgericht onderzoek is de bredere onderzoeksaanpak. Je doet onderzoek om een oplossing te ontwerpen, onderbouwen en verbeteren.

Design Thinking is een methode of ontwerpaanpak die je binnen ontwerpgericht onderzoek kunt gebruiken.

Je kunt het zo zien: ontwerpgericht onderzoek is je onderzoeksaanpak. Design Thinking is één manier om dat onderzoek vorm te geven.

Sommige opleidingen gebruiken Design Thinking. Andere opleidingen werken met het Double Diamond-model, design-based research, ontwerpgericht praktijkonderzoek of een eigen afstudeermodel. Controleer daarom altijd de handleiding van je opleiding.

Wat is het Double Diamond-model?

Het Double Diamond-model is een model waarmee je het ontwerpproces overzichtelijk maakt. Het model bestaat uit twee diamanten. De eerste diamant gaat over het probleem. De tweede diamant gaat over de oplossing.

Het model bestaat uit vier fases:

Discover: je verkent het probleem breed.
Define: je bakent het echte probleem scherp af.
Develop: je ontwikkelt ideeën en mogelijke oplossingen.
Deliver: je test, verbetert en levert je ontwerp op.

In het Nederlands kun je dit vertalen naar: verkennen, definiëren, ontwikkelen en opleveren.

Het Double Diamond-model helpt je voorkomen dat je te snel naar de oplossing springt. Eerst kijk je breed naar het probleem. Daarna breng je focus aan. Vervolgens ontwikkel je mogelijke oplossingen en test je welke het beste past.

Design Thinking of Double Diamond: wat kies je?

Design Thinking en Double Diamond lijken op elkaar. Beide modellen zijn mensgericht, iteratief en gericht op het ontwikkelen van oplossingen. Het verschil zit vooral in de manier waarop het proces wordt weergegeven.

Design Thinking is sterk als je veel nadruk legt op gebruikerservaring, empathie, creativiteit en testen. Het model helpt je om dicht bij de doelgroep te blijven.

Double Diamond is sterk als je duidelijk wilt laten zien hoe je van een breed praktijkprobleem naar een scherpe ontwerpvraag en geteste oplossing komt. Het model helpt je om het proces overzichtelijk te structureren.

Je hoeft ze meestal niet allebei volledig uit te werken. Kies het model dat past bij je opleiding, hoofdvraag, type eindproduct en afstudeerhandleiding.

De stappen van ontwerpgericht onderzoek

De exacte stappen verschillen per opleiding, maar meestal doorloop je bij ontwerpgericht onderzoek een aantal vaste fases. Hieronder leggen we die stap voor stap uit.

Stap 1: Verken het praktijkprobleem

Je begint met het begrijpen van de situatie. Wat speelt er? Wie heeft last van het probleem? Wat is er al geprobeerd? Waarom is dit probleem belangrijk?

Je kunt hiervoor verschillende bronnen gebruiken, zoals gesprekken met de opdrachtgever, interviews met gebruikers, observaties, documentanalyse, literatuuronderzoek, bestaande data, klachten, feedback of evaluaties.

Een veelgemaakte fout is dat studenten meteen naar de oplossing gaan. Ze willen direct een prototype, training, app, gesprekskaart of interventie maken. Maar als je het probleem niet goed begrijpt, ontwerp je straks iets dat niet aansluit.

Begin dus niet met: “Ik ga een tool maken.”

Begin met: “Welk probleem moet deze tool eigenlijk oplossen, voor wie en waarom?”

Stap 2: Onderzoek de doelgroep en context

Bij ontwerpgericht onderzoek staat de gebruiker centraal. Je wilt begrijpen wat mensen nodig hebben, wat ze ervaren en waar ze tegenaan lopen.

Onderzoek bijvoorbeeld behoeften, ervaringen, gedrag, frustraties, verwachtingen, motivatie en beperkingen. Kijk ook goed naar de context waarin de oplossing straks gebruikt moet worden.

Bij zorg, welzijn en onderwijs is dit extra belangrijk. Oplossingen werken daar vaak alleen als ze aansluiten bij cliënten, studenten, professionals, naasten én de organisatie.

Je kunt de doelgroep onderzoeken met interviews, observaties, focusgroepen, enquêtes of co-creatiesessies. Welke methode past, hangt af van je ontwerpvraag en de informatie die je nodig hebt.

Stap 3: Definieer het echte probleem

Na je verkenning formuleer je het ontwerpprobleem. Dit is scherper dan je eerste onderwerp.

Een scherpe probleemdefinitie helpt je om gerichter te ontwerpen. Je weet beter voor wie je ontwerpt, welk knelpunt je aanpakt en waar je oplossing aan moet bijdragen.

Dit is ook het moment waarop je voorkomt dat je ontwerp te groot wordt. Een probleem als “werkdruk verlagen” is meestal te breed. Een concreet informatieprobleem binnen het onboardingproces is veel beter onderzoekbaar.

Stap 4: Formuleer een ontwerpvraag

Bij ontwerpgericht onderzoek werk je vaak met een ontwerpvraag. Die vraag lijkt op een hoofdvraag, maar is sterker gericht op het ontwikkelen van een oplossing.

Voorbeelden van ontwerpvragen zijn:

“Hoe kan organisatie X een onboardingproces ontwerpen dat beter aansluit bij de informatiebehoefte van nieuwe medewerkers?”
“Welke interventie kan zorgorganisatie X inzetten om eigen regie van bewoners tijdens intakegesprekken te ondersteunen?”
“Hoe kan een digitaal prototype worden ontworpen dat studenten helpt om sneller passende stage-informatie te vinden?”
“Welke communicatietool helpt doelgroep Y om beter inzicht te krijgen in dienst Z?”

Let op: een ontwerpvraag moet onderzoekbaar blijven. “Ontwerp een app” is geen goede hoofdvraag. Je moet duidelijk maken voor wie, waarom en op basis waarvan je iets ontwerpt.

Stap 5: Stel ontwerpcriteria op

Ontwerpcriteria zijn eisen waaraan je oplossing moet voldoen. Ze vormen de brug tussen je onderzoek en je ontwerp.

Voorbeelden van ontwerpcriteria zijn:

De oplossing moet begrijpelijk zijn voor de doelgroep.
De oplossing moet passen binnen de beschikbare tijd van medewerkers.
De oplossing moet aansluiten op bestaande werkprocessen.
De oplossing moet digitaal toegankelijk zijn.
De oplossing moet eenvoudig te testen zijn.
De oplossing moet betaalbaar zijn.
De oplossing moet voldoen aan privacyregels.
De oplossing moet geschikt zijn voor mensen met beperkte taalvaardigheid.

Ontwerpcriteria mogen niet zomaar uit de lucht komen vallen. Je haalt ze uit literatuur, interviews, observaties, deskresearch, stakeholdergesprekken en de praktijkcontext.

Een sterk ontwerpcriterium kun je dus altijd terugleiden naar je onderzoek.

Stap 6: Ontwikkel mogelijke oplossingen

Daarna bedenk je mogelijke oplossingen. Vaak is het sterk om dit samen met gebruikers of stakeholders te doen.

Je kunt werken met brainstormsessies, co-creatiesessies, persona’s, een customer journey, empathy maps, businessmodel canvas, scenario’s, schetsen, conceptkaarten of een design sprint.

Beschrijf hoe je tot je ideeën bent gekomen. Leg ook uit waarom bepaalde ideeën afvallen en waarom je met één of enkele concepten verdergaat.

Een ontwerpgerichte scriptie wordt sterker als je laat zien dat je meerdere mogelijkheden hebt overwogen. Je eindproduct is dan geen losse ingeving, maar een onderbouwde keuze.

Stap 7: Maak een prototype of concept

Een prototype hoeft niet altijd technisch, digitaal of perfect te zijn. Het gaat om een eerste versie die je kunt bespreken, testen of verbeteren.

Voorbeelden zijn een app-schets, gesprekskaart, stappenplan, training, handleiding, storyboard, communicatiecampagne, lesmodule, procesbeschrijving of implementatieplan.

Maak duidelijk wat je prototype is en op welke ontwerpcriteria het is gebaseerd. Laat ook zien welke keuzes je hebt gemaakt. Waarom ziet het ontwerp er zo uit? Waarom heb je voor deze vorm gekozen? En hoe sluit het aan bij de doelgroep en context?

Je prototype is dus geen los eindproduct, maar het resultaat van je onderzoek tot dan toe.

Stap 8: Test en verbeter je ontwerp

Testen is een belangrijk onderdeel van ontwerpgericht onderzoek. Je onderzoekt of je ontwerp aansluit bij de doelgroep en uitvoerbaar is in de praktijk.

Je kunt testen met gebruikersinterviews, een usabilitytest, feedbacksessie, observatie, pilot, expert review, focusgroep, vragenlijst of walkthrough.

Beschrijf wat je hebt getest, met wie je dat hebt gedaan, hoe je feedback hebt verzameld en wat je hebt aangepast.

Je eindproduct hoeft niet perfect te zijn. Het gaat erom dat je laat zien dat je ontwerp is verbeterd op basis van onderzoek en feedback.

Juist die stap maakt je ontwerpgerichte scriptie sterk: je laat zien dat je niet alleen iets hebt bedacht, maar ook hebt onderzocht of het werkt, past of bruikbaar is.

Hoe verwerk je ontwerpgericht onderzoek in je onderzoeksopzet?

In je onderzoeksopzet moet je laten zien hoe je jouw ontwerpgerichte onderzoek uitvoert. Dat betekent dat je niet alleen beschrijft welke methode je gebruikt, maar ook welke fases je doorloopt.

Bij ontwerpgericht onderzoek beschrijf je bijvoorbeeld:

welk praktijkprobleem je onderzoekt;
welk ontwerpmodel je gebruikt;
welke fases je doorloopt;
welke onderzoeksmethoden je per fase inzet;
wie je betrekt bij het onderzoek;
hoe je ontwerpcriteria opstelt;
hoe je je prototype of concept test;
hoe je feedback verwerkt;
hoe je de kwaliteit van je onderzoek bewaakt.

Je kunt bijvoorbeeld uitleggen dat je in de eerste fase interviews en deskresearch gebruikt om het probleem te verkennen. In de tweede fase analyseer je deze inzichten en formuleer je ontwerpcriteria. Daarna ontwikkel je een prototype en test je dit met gebruikers of experts.

Zo ziet je begeleider niet alleen dat je “iets gaat ontwerpen”, maar ook hoe je dat onderzoeksmatig aanpakt.

Ontwerpgericht onderzoek in zorg en welzijn

Doe je een opleiding in zorg, welzijn, verpleegkunde, social work, pedagogiek of een vergelijkbare richting? Dan kom je bij ontwerpgericht onderzoek vaak complexe praktijkproblemen tegen. Denk aan eigen regie, eenzaamheid, samenwerking tussen professionals, mantelzorg, toegankelijkheid, cliëntparticipatie of werkdruk.

Dit soort vraagstukken hebben meestal geen eenvoudige oplossing. Er zijn vaak meerdere betrokkenen, verschillende belangen en praktische beperkingen. Daarom moet je goed onderzoeken wat haalbaar, wenselijk en verantwoord is.

Bij ontwerpgericht onderzoek in zorg en welzijn moet je vaak rekening houden met cliënten of bewoners, naasten en mantelzorgers, zorgprofessionals, teamleiders, beleid, protocollen, ethiek, privacy, werkdruk en kwaliteit van zorg.

Co-creatie is hier extra belangrijk. Een interventie voor cliënten werkt vaak niet als je die alleen achter je laptop bedenkt. Je moet onderzoeken wat cliënten, professionals en andere betrokkenen nodig hebben en wat binnen de praktijk uitvoerbaar is.

Een voorbeeld: Een zorgorganisatie wil de eigen regie van bewoners vergroten. In de eerste fase onderzoek je hoe bewoners, naasten en zorgprofessionals eigen regie ervaren. Daarna bepaal je welk concreet knelpunt je gaat aanpakken. Vervolgens ontwikkel je bijvoorbeeld een gesprekskaart, stappenplan of interventie. Die test je met betrokkenen en verbeter je op basis van hun feedback.

Hoe ziet je scriptie eruit bij ontwerpgericht onderzoek?

De precieze opbouw verschilt per opleiding, maar een ontwerpgerichte scriptie bevat vaak de volgende onderdelen:

In de inleiding beschrijf je de aanleiding en context. Daarna werk je de probleemanalyse uit en formuleer je je doelstelling en ontwerpvraag.

In je theoretisch kader bespreek je relevante begrippen, theorieën en modellen. Daarna verantwoord je in je onderzoeksopzet welke ontwerpmethode je gebruikt en welke onderzoeksmethoden je per fase inzet.

Vervolgens beschrijf je de probleemverkenning, de ontwerpcriteria, de ontwikkeling van je concept en het testen en verbeteren van je ontwerp.

Daarna presenteer je je eindontwerp of beroepsproduct. In je conclusie beantwoord je je ontwerpvraag. In je discussie reflecteer je op de kwaliteit, beperkingen en haalbaarheid van je onderzoek en ontwerp. In je aanbevelingen leg je uit wat de organisatie of praktijk met jouw ontwerp kan doen.

Niet elke opleiding wil deze fases als aparte hoofdstukken. Soms verwerk je ze binnen methode, resultaten en advies. Controleer daarom altijd je afstudeerhandleiding.

Hulp nodig bij ontwerpgericht onderzoek?

Loop je vast met ontwerpgericht onderzoek? Bijvoorbeeld omdat je niet weet hoe je Design Thinking of Double Diamond moet verwerken, je ontwerpvraag te breed blijft of je twijfelt hoe je jouw prototype moet onderbouwen?

Bij Jouw Scriptiecoach kijken we met je mee naar je probleemanalyse, ontwerpvraag, onderzoeksopzet, methode, ontwerpcriteria en eindproduct. Zo wordt je scriptie niet alleen creatief en praktijkgericht, maar ook logisch opgebouwd en goed onderbouwd.

We schrijven je scriptie niet voor je, maar helpen je wel om betere keuzes te maken. Zo houd jij zelf grip op je onderzoek, ontwerp en eindproduct.

Vraag gerust een gratis adviesgesprek aan. Dan kijken we samen waar je vastloopt en wat nodig is om verder te komen.

Gratis vrijblijvend adviesgesprek

Loop je ergens tegenaan bij je scriptie? In een gratis en vrijblijvend adviesgesprek krijg je direct duidelijkheid waar het misgaat en hoe Jouw Scriptiecoach je daarbij kan helpen. Je krijgt een inschatting van de uren die we daarvoor nodig hebt, zodat je direct weet waar je aan toe bent. Kies je dan voor onze scriptiebegeleiding, dan neemt jouw scriptiebegeleider meestal op de dag van betaling contact met je op en kun je snel verder. Vraag hieronder direct jouw gratis vrijblijvend adviesgesprek aan.

Je ontvangt een mail om een afspraak in te plannen. Heb je de mail niet ontvangen? Check dan even je spambox.