06 juli 2026
Hoe schrijf je goede aanbevelingen voor je scriptie?
Je bent bijna aan het einde van je scriptie. Je resultaten zijn uitgewerkt, je conclusie staat op papier en waarschijnlijk heb je ook kritisch gereflecteerd op je onderzoek. Dan volgt vaak nog een belangrijk onderdeel: de aanbevelingen.
Veel studenten vinden dit lastiger dan verwacht. Want wat zet je precies in je aanbevelingen? Hoe concreet moet je advies zijn? Moet je ook iets zeggen over vervolgonderzoek? En hoe voorkom je dat je aanbevelingen niet verder komen dan: ‘De organisatie moet de communicatie verbeteren’?
Goede aanbevelingen zijn geen losse ideeën die je aan het einde van je scriptie toevoegt. Ze volgen logisch uit je onderzoeksresultaten en conclusie. Je laat zien wat een organisatie, opdrachtgever of toekomstige onderzoeker met jouw bevindingen kan doen.
In dit artikel lees je hoe je concrete, onderbouwde en haalbare aanbevelingen schrijft.
Wat zijn aanbevelingen in een scriptie?
In de aanbevelingen beschrijf je welke vervolgstappen logisch zijn op basis van je onderzoek. Je vertaalt je belangrijkste bevindingen naar een praktisch advies voor een organisatie, opdrachtgever, opleiding, beroepsgroep of andere betrokken partij.
Stel dat uit je onderzoek blijkt dat medewerkers belangrijke informatie vaak te laat ontvangen. Ook blijkt dat informatie via verschillende kanalen wordt gedeeld, waardoor medewerkers het overzicht verliezen.
Een passende aanbeveling kan dan zijn:
Het wordt aanbevolen om projectinformatie voortaan via één centraal communicatiekanaal te delen en medewerkers wekelijks op een vast moment te informeren over belangrijke ontwikkelingen.
Deze aanbeveling komt rechtstreeks voort uit het onderzoek. Je hebt eerst vastgesteld wat er misgaat en adviseert vervolgens een concrete vervolgstap.
Een aanbeveling is dus niet hetzelfde als een persoonlijke mening. Je moet kunnen uitleggen op welke resultaten en conclusie je advies is gebaseerd.
Wil je eerst controleren of je conclusie voldoende antwoord geeft op je hoofdvraag? Lees dan ook onze tips voor het schrijven van een sterke conclusie.
Wanneer schrijf je de aanbevelingen?
Aanbevelingen staan meestal aan het einde van je scriptie. Vaak komen ze na de conclusie en discussie. De exacte volgorde kan echter per opleiding verschillen.
Controleer daarom altijd je scriptiehandleiding, beoordelingsformulier of afstudeerhandleiding. Sommige opleidingen willen de conclusie, discussie en aanbevelingen in afzonderlijke hoofdstukken zien. Bij andere opleidingen worden deze onderdelen gedeeltelijk samengevoegd.
Bij praktijkgericht onderzoek worden aanbevelingen soms verder uitgewerkt in een apart adviesrapport, implementatieplan of beroepsproduct. In je scriptie beschrijf je dan kort welke richting je adviseert. De praktische uitwerking, planning of het ontwerp komt in een apart document.
Wat is het verschil tussen je conclusie, discussie en aanbevelingen?
De conclusie, discussie en aanbevelingen hangen nauw met elkaar samen, maar hebben ieder een andere functie.
In de conclusie beantwoord je de hoofdvraag. Je brengt de belangrijkste resultaten samen en legt uit wat het onderzoek heeft opgeleverd.
In de discussie kijk je kritisch naar de betekenis en kwaliteit van je onderzoek. Je bespreekt bijvoorbeeld hoe je resultaten zich verhouden tot bestaande literatuur, welke beperkingen je onderzoek heeft en hoe betrouwbaar of overdraagbaar de uitkomsten zijn.
In de aanbevelingen kijk je vooruit. Je beschrijft wat een organisatie, opdrachtgever of toekomstige onderzoeker met de uitkomsten kan doen.
Je kunt het verschil zo onthouden:
In de conclusie vertel je wat je hebt ontdekt.
In de discussie leg je uit hoe de uitkomsten moeten worden geïnterpreteerd.
In de aanbevelingen beschrijf je wat er nu kan of moet gebeuren.
Een aanbeveling mag daarom nooit uit de lucht komen vallen. De lezer moet de redenering kunnen volgen van je resultaten naar je conclusie en van je conclusie naar je advies.
Wat zet je in je aanbevelingen?
Een goede aanbeveling bevat meer dan alleen een korte opdracht aan de organisatie. Je legt uit waarom de aanbeveling nodig is, wat er concreet moet gebeuren en hoe de organisatie de eerste stap kan zetten.
Een duidelijke aanbeveling bestaat meestal uit vier onderdelen.
Begin met de relevante bevinding
Maak eerst duidelijk uit welk onderzoeksresultaat je aanbeveling voortkomt.
Bijvoorbeeld:
Uit de interviews blijkt dat studenten vooral vastlopen doordat zij onvoldoende overzicht hebben over de eisen en beoordelingscriteria van de afstudeeropdracht.
Je hoeft hierbij niet je hele resultatenhoofdstuk te herhalen. Benoem alleen de bevinding die nodig is om de aanbeveling te begrijpen.
Formuleer vervolgens het advies
Beschrijf concreet wat de organisatie of opdrachtgever kan doen.
Bijvoorbeeld:
Daarom wordt aanbevolen om aan het begin van ieder afstudeersemester een gezamenlijke startbijeenkomst te organiseren waarin de eisen en beoordelingscriteria stap voor stap worden toegelicht.
De lezer weet nu wat je adviseert.
Onderbouw waarom dit advies passend is
Leg uit hoe de aanbeveling aansluit op je onderzoeksresultaten.
Bijvoorbeeld:
Deze maatregel sluit aan bij de behoefte aan meer duidelijkheid en structuur die door meerdere studenten tijdens de interviews is genoemd.
Je laat daarmee zien dat je advies niet is gebaseerd op een losse ingeving.
Maak de eerste uitvoering zo concreet mogelijk
Benoem waar mogelijk wie verantwoordelijk kan zijn, wanneer de aanbeveling kan worden uitgevoerd en welke middelen nodig zijn.
Bijvoorbeeld:
De afstudeercoördinator kan de bijeenkomst organiseren in de eerste week van het semester. Tijdens de bijeenkomst kan de beoordelingsrubric worden toegelicht en kunnen studenten vragen stellen aan docenten en begeleiders.
Je hoeft niet altijd een compleet implementatieplan te schrijven. Wel moet je aanbeveling concreet genoeg zijn om als bruikbare vervolgstap te dienen.
Hoeveel aanbevelingen schrijf je?
Er bestaat geen vast aantal aanbevelingen dat voor iedere scriptie geschikt is. Hoeveel aanbevelingen je nodig hebt, hangt af van je onderzoek, de belangrijkste bevindingen en de eisen van je opleiding.
In veel scripties zijn drie tot vijf goed uitgewerkte aanbevelingen voldoende. Bij een breder praktijkonderzoek kunnen het er meer zijn.
Kies liever een paar sterke aanbevelingen dan een lange lijst met algemene adviezen. Iedere aanbeveling moet voldoende belangrijk zijn en duidelijk voortkomen uit je onderzoek.
Heb je veel mogelijke aanbevelingen? Breng dan prioriteit aan. Vraag jezelf af:
- Welke aanbeveling pakt het belangrijkste probleem aan?
- Welke maatregel levert waarschijnlijk de meeste verbetering op?
- Welke aanbeveling is op korte termijn uitvoerbaar?
- Welke vervolgstap is nodig voordat andere maatregelen mogelijk zijn?
Je kunt aanbevelingen ook groeperen rond thema’s, zoals communicatie, begeleiding, procesverbetering of implementatie. Zorg er wel voor dat je tekst geen losse opsomming wordt. Leg steeds uit hoe de adviezen met elkaar en met je onderzoeksresultaten samenhangen.
Praktische aanbevelingen en aanbevelingen voor vervolgonderzoek
In een scriptie kun je verschillende soorten aanbevelingen opnemen. Meestal gaat het om praktische aanbevelingen of suggesties voor vervolgonderzoek.
Praktische aanbevelingen
Praktische aanbevelingen zijn bedoeld voor een opdrachtgever, organisatie, opleiding of beroepspraktijk. Je beschrijft welke stap kan worden gezet om een probleem aan te pakken of een situatie te verbeteren.
Bijvoorbeeld:
Het wordt aanbevolen om iedere nieuwe medewerker tijdens de eerste drie maanden aan een vaste buddy te koppelen. Uit de interviews blijkt dat nieuwe medewerkers vooral in deze periode behoefte hebben aan één herkenbaar aanspreekpunt voor praktische vragen.
Deze aanbeveling is concreet, sluit aan op de resultaten en maakt duidelijk voor welke periode de maatregel bedoeld is.
Aanbevelingen voor vervolgonderzoek
Aanbevelingen voor vervolgonderzoek zijn gericht op vragen die na jouw onderzoek nog niet volledig beantwoord kunnen worden.
Bijvoorbeeld:
Vervolgonderzoek kan worden uitgevoerd onder medewerkers van andere afdelingen. Dit onderzoek richtte zich uitsluitend op de klantenservice, waardoor nog niet duidelijk is of dezelfde knelpunten ook binnen andere teams voorkomen.
Een aanbeveling voor vervolgonderzoek moet specifieker zijn dan alleen: ‘Er is meer onderzoek nodig.’ Beschrijf welk onderwerp verder onderzocht moet worden, waarom dat relevant is en hoe toekomstig onderzoek jouw onderzoek kan aanvullen.
Sommige opleidingen verwachten dat je suggesties voor vervolgonderzoek opneemt in de discussie en niet bij de praktische aanbevelingen. Controleer daarom altijd de richtlijnen van je opleiding.
Praktische aanbevelingen en aanbevelingen voor vervolgonderzoek
In een scriptie kun je verschillende soorten aanbevelingen opnemen. Meestal gaat het om praktische aanbevelingen of suggesties voor vervolgonderzoek.
Waar moet een goede aanbeveling aan voldoen?
Een sterke aanbeveling is concreet, onderbouwd, relevant en uitvoerbaar.
De aanbeveling sluit aan op je resultaten
Iedere aanbeveling moet terug te leiden zijn naar een bevinding uit je onderzoek. Introduceer geen nieuw probleem dat je niet hebt onderzocht.
Stel dat je onderzoek uitsluitend over interne communicatie gaat. Dan kun je niet ineens aanbevelen om het volledige beoordelingssysteem voor medewerkers te veranderen, tenzij je onderzoek ook gegevens over dat systeem bevat.
De aanbeveling is concreet
Een aanbeveling als De organisatie moet de communicatie verbeteren geeft nauwelijks richting. Het is niet duidelijk om welke communicatie het gaat, wat er precies moet veranderen en wie daarvoor verantwoordelijk is.
Een concretere aanbeveling is:
Het wordt aanbevolen om vanaf het volgende kwartaal één centraal communicatiekanaal te gebruiken voor projectupdates. Wijs per project een verantwoordelijke medewerker aan die iedere vrijdag de actuele planning, besluiten en actiepunten deelt.
De organisatie weet nu welke stap wordt geadviseerd en hoe deze kan worden uitgevoerd.
De aanbeveling is haalbaar
Houd rekening met de situatie van de organisatie. Een advies kan inhoudelijk aantrekkelijk zijn, maar toch onuitvoerbaar door een gebrek aan tijd, personeel, kennis of budget.
Een kleine organisatie kan waarschijnlijk niet binnen enkele weken een volledig nieuw digitaal platform laten ontwikkelen. Een pilot met bestaande software kan dan een realistischer eerste advies zijn.
De aanbeveling past bij de doelgroep
Houd rekening met de mensen voor wie de maatregel bedoeld is. Een digitale oplossing is bijvoorbeeld niet automatisch geschikt wanneer een deel van de doelgroep weinig digitale vaardigheden heeft.
De aanbeveling bevat geen onbewezen beloftes
Wees voorzichtig met stellige uitspraken als:
Door deze maatregel zal de medewerkerstevredenheid stijgen.
Tenzij je het effect daadwerkelijk hebt onderzocht, kun je dat niet met zekerheid zeggen.
Formuleer liever:
Deze maatregel kan bijdragen aan meer duidelijkheid en sluit aan bij de behoefte die medewerkers tijdens de interviews hebben genoemd.
Houd rekening met randvoorwaarden
Een bruikbare aanbeveling houdt rekening met de omstandigheden waarin deze moet worden uitgevoerd.
Denk bijvoorbeeld aan:
- het beschikbare budget;
- de beschikbare tijd;
- de medewerkers die de maatregel moeten uitvoeren;
- benodigde kennis of training;
- technische mogelijkheden;
- wet- en regelgeving;
- privacy en gegevensbescherming;
- draagvlak binnen de organisatie.
Je hoeft niet iedere aanbeveling tot in detail door te rekenen. Wel is het verstandig om de belangrijkste voorwaarden en mogelijke obstakels te benoemen.
Stel dat je adviseert om klantgesprekken op te nemen voor kwaliteitsdoeleinden. Dan moet je ook rekening houden met privacywetgeving, toestemming en veilige opslag van de opnamen.
Of je adviseert om een nieuwe training te ontwikkelen. Dan kun je benoemen welke medewerker verantwoordelijk kan zijn, voor welke groep de training bedoeld is en of eerst een pilot wenselijk is.
Maak onderscheid tussen een aanbeveling en een oplossing
Een aanbeveling hoeft niet altijd een volledig uitgewerkte oplossing te zijn. Je onderzoek kan bijvoorbeeld aantonen dat medewerkers behoefte hebben aan meer ondersteuning, maar niet welke specifieke training het meest effectief is.
Je kunt dan aanbevelen om eerst verschillende trainingsvormen te verkennen of een kleinschalige pilot uit te voeren.
Bijvoorbeeld:
Het wordt aanbevolen om twee mogelijke trainingsvormen gedurende een pilotperiode te testen. Evalueer na drie maanden welke vorm het beste aansluit bij de leerbehoeften en beschikbare werktijd van medewerkers.
Dit is sterker dan zonder verdere onderbouwing één training als definitieve oplossing te presenteren.
Vooral bij praktijkgericht en ontwerpgericht onderzoek is het belangrijk dat je duidelijk maakt welk deel door jouw onderzoek is onderbouwd en welk deel nog verder ontwikkeld of getest moet worden.
Voorbeelden van aanbevelingen
Aanbeveling voor een organisatie
Uit de interviews blijkt dat medewerkers weinig tussentijdse feedback ontvangen en daardoor niet altijd weten of hun werkzaamheden aan de verwachtingen voldoen. Daarom wordt aanbevolen om na iedere projectfase een vast feedbackmoment in te plannen. Tijdens dit gesprek kunnen de projectleider en medewerker de voortgang, knelpunten en vervolgstappen bespreken.
Aanbeveling voor een opleiding
Uit de resultaten blijkt dat studenten aan het begin van het afstudeertraject onvoldoende duidelijkheid ervaren over de beoordelingscriteria. Daarom wordt aanbevolen om in de eerste onderwijsweek een startbijeenkomst te organiseren waarin de criteria aan de hand van voorbeelden worden toegelicht. De afstudeercoördinator kan deze bijeenkomst verzorgen en de uitleg na afloop digitaal beschikbaar stellen.
Aanbeveling voor vervolgonderzoek
Dit onderzoek is uitgevoerd onder studenten van één opleiding. Vervolgonderzoek onder studenten van andere opleidingen kan inzicht geven in de vraag of dezelfde knelpunten breder voorkomen. Daarbij kan ook worden onderzocht in hoeverre verschillen in begeleidingsvorm van invloed zijn op de ervaringen van studenten.
Aanbeveling na kwantitatief onderzoek
Uit de enquête blijkt dat 64 procent van de respondenten ontevreden is over de bereikbaarheid van de klantenservice. Daarom wordt aanbevolen om gedurende drie maanden ruimere openingstijden en een livechatfunctie te testen. Meet tijdens deze pilot het aantal contactmomenten, de gemiddelde wachttijd en de tevredenheid van klanten.
Aanbeveling na kwalitatief onderzoek
Uit de interviews blijkt dat cliënten tijdens het intakegesprek behoefte hebben aan meer uitleg over het verdere traject. Daarom wordt aanbevolen om een vast gespreksformat te ontwikkelen waarin de behandelaar de werkwijze, wederzijdse verwachtingen en vervolgstappen bespreekt. Test het format eerst bij een kleine groep cliënten en verwerk hun feedback voordat het breder wordt ingevoerd.
Stappenplan voor het schrijven van aanbevelingen
Stap 1: pak je conclusie erbij
Markeer de belangrijkste bevindingen en conclusies. Vraag jezelf per conclusie af of hier een praktische vervolgstap uit volgt.
Niet iedere bevinding heeft automatisch een aanbeveling nodig. Richt je op de uitkomsten die relevant zijn voor het centrale probleem en de doelstelling van je onderzoek.
Stap 2: bepaal voor wie je schrijft
Schrijf je aanbevelingen voor een opdrachtgever, managementteam, afdeling, opleiding, beroepsgroep of toekomstige onderzoeker?
Hoe duidelijker de doelgroep, hoe concreter je het advies kunt formuleren.
Stap 3: kies de belangrijkste aanbevelingen
Breng prioriteit aan. Welke problemen vragen het snelst om een maatregel? Welke adviezen hebben waarschijnlijk de meeste invloed? Welke stap moet als eerste worden gezet?
Stap 4: formuleer wat er moet gebeuren
Vermijd algemene woorden. Beschrijf de maatregel zo concreet mogelijk.
Niet:
Er moet meer aandacht komen voor begeleiding.
Wel:
Plan tijdens de eerste zes weken van het inwerktraject iedere week een individueel begeleidingsgesprek van twintig minuten tussen de nieuwe medewerker en de toegewezen buddy.
Stap 5: leg de koppeling met je onderzoek
Benoem kort welke bevinding de aanleiding vormt en waarom de maatregel daarop aansluit.
Stap 6: beschrijf de uitvoering
Maak duidelijk wie de maatregel kan uitvoeren, wanneer dit kan gebeuren en welke voorwaarden van belang zijn.
Stap 7: controleer de haalbaarheid
Denk na over budget, tijd, capaciteit, draagvlak en eventuele juridische of technische beperkingen.
Stap 8: controleer de eisen van je opleiding
Bekijk of je opleiding specifieke eisen stelt aan het aantal aanbevelingen, de plaats in de scriptie of de uitwerking van vervolgonderzoek.
Controleer je aanbevelingen
Lees iedere aanbeveling afzonderlijk en stel jezelf de volgende vragen:
Komt het advies rechtstreeks voort uit mijn onderzoeksresultaten en conclusie? Is duidelijk wat er moet gebeuren? Heb ik uitgelegd waarom deze stap logisch is? Is duidelijk voor wie de aanbeveling bedoeld is en wie haar kan uitvoeren? Heb ik rekening gehouden met tijd, budget en andere randvoorwaarden? Formuleer ik zorgvuldig wat de maatregel waarschijnlijk kan opleveren? En voldoen mijn aanbevelingen aan de eisen van mijn opleiding?
Laat de aanbevelingen vervolgens eens lezen door iemand die je volledige scriptie niet kent. Begrijpt deze persoon welke actie je adviseert en waarom? Dan is de kans groot dat je aanbevelingen voldoende helder zijn.
Hulp nodig bij het schrijven van je aanbevelingen?
Juist aan het einde van je scriptie moet alles samenkomen. Je aanbevelingen moeten aansluiten op je probleemstelling, onderzoeksresultaten en conclusie én bruikbaar zijn voor de praktijk.
Blijf je hangen in algemene adviezen? Twijfel je of je aanbevelingen voldoende zijn onderbouwd? Of weet je niet goed hoe concreet je de uitvoering moet beschrijven?
Tijdens een gratis adviesgesprek kijken we waar je nu staat en wat je nodig hebt om je aanbevelingen en de rest van je scriptie sterker te maken.
Gratis vrijblijvend adviesgesprek
Loop je ergens tegenaan bij je scriptie? In een gratis en vrijblijvend adviesgesprek krijg je direct duidelijkheid waar het misgaat en hoe Jouw Scriptiecoach je daarbij kan helpen. Je krijgt een inschatting van de uren die we daarvoor nodig hebt, zodat je direct weet waar je aan toe bent. Kies je dan voor onze scriptiebegeleiding, dan neemt jouw scriptiebegeleider meestal op de dag van betaling contact met je op en kun je snel verder. Vraag hieronder direct jouw gratis vrijblijvend adviesgesprek aan.
Je ontvangt een mail om een afspraak in te plannen. Heb je de mail niet ontvangen? Check dan even je spambox.
EN