Literatuuronderzoek voor je scriptie: stappenplan en praktische tips

Wat is literatuuronderzoek?

Literatuuronderzoek, ook wel literatuurstudie genoemd, is onderzoek waarbij je bestaande bronnen bestudeert. Denk aan wetenschappelijke artikelen, boeken, rapporten, beleidsdocumenten, proefschriften of andere betrouwbare publicaties.

Je gebruikt deze bronnen om inzicht te krijgen in wat er al bekend is over jouw onderwerp. Je kijkt bijvoorbeeld naar:

• belangrijke begrippen;
• theorieën en modellen;
• eerdere onderzoeksresultaten;
• overeenkomsten en verschillen tussen auteurs;
• hiaten in bestaande kennis;
• methoden die eerder zijn gebruikt.

Een goed literatuuronderzoek is dus meer dan een rijtje samenvattingen. Je laat zien dat je bronnen kritisch kunt lezen, vergelijken en verwerken in je eigen onderzoek.

Wanneer gebruik je literatuuronderzoek in je scriptie?

Je kunt literatuuronderzoek op twee manieren gebruiken in je scriptie.

Soms is literatuuronderzoek je onderzoeksmethode. Je verzamelt dan geen eigen data via bijvoorbeeld interviews, enquêtes of observaties, maar beantwoordt je onderzoeksvraag volledig op basis van bestaande literatuur. Je onderzoekt bijvoorbeeld welke factoren volgens eerdere studies bijdragen aan burn-out onder hbo-studenten.

In veel scripties is literatuuronderzoek niet je volledige methode, maar wel een belangrijk onderdeel van je scriptie. Je gebruikt literatuur dan om je onderwerp, probleemstelling, theoretisch kader of methode te onderbouwen. Stel dat je interviews doet, dan gebruik je literatuur bijvoorbeeld om belangrijke begrippen uit te leggen, theorieën te beschrijven en je interviewvragen goed te onderbouwen.

Bij veel scripties is literatuuronderzoek dus niet je enige methode, maar wel een belangrijke basis. Het helpt je om te laten zien wat er al bekend is, welke theorieën relevant zijn en waar jouw eigen onderzoek op voortbouwt.

Wat is het verschil tussen literatuuronderzoek en theoretisch kader?

Ook deze begrippen worden vaak door elkaar gehaald.

Je literatuuronderzoek is het proces: je zoekt, leest, beoordeelt en vergelijkt bronnen.

Je theoretisch kader is meestal het hoofdstuk waarin je de belangrijkste theorieën, begrippen en modellen uit dat literatuuronderzoek beschrijft.

Met andere woorden: je doet literatuuronderzoek om je theoretisch kader te kunnen schrijven.

Stap 2: Bepaal je zoekwoorden

Maak daarna een lijst met zoekwoorden die passen bij je onderwerp en onderzoeksvraag. Gebruik daarbij niet alleen Nederlandse termen, maar ook Engelse zoektermen. Veel wetenschappelijke artikelen zijn namelijk Engelstalig. Als je alleen in het Nederlands zoekt, mis je vaak relevante bronnen.

Onderzoek je bijvoorbeeld werkdruk onder verpleegkundigen? Dan kun je zoeken op Nederlandse termen zoals werkdruk, verpleegkundigen, burn-out, werkstress en begeleiding. Daarnaast gebruik je Engelse zoektermen zoals workload, nurses, burnout, occupational stress, supervision en mentoring.

Denk ook aan synoniemen en verwante begrippen. Zoek je alleen op één woord, dan krijg je vaak te weinig of juist te eenzijdige resultaten. Door verschillende zoekwoorden te combineren, vergroot je de kans dat je goede en relevante bronnen vindt.

Stap 4: Zoek in betrouwbare databanken

Gebruik niet alleen Google. Voor een scriptie heb je betrouwbare en bij voorkeur wetenschappelijke bronnen nodig.

Je kunt zoeken via:

• de online bibliotheek van je hogeschool of universiteit;
• Google Scholar;
• databanken waar je opleiding toegang toe geeft;
• wetenschappelijke tijdschriften;
• boeken en e-books via de bibliotheek;
• literatuurlijsten van goede artikelen.

Een handige methode is de sneeuwbalmethode. Daarbij kijk je in de literatuurlijst van een goed artikel welke bronnen de auteur heeft gebruikt. Zo vind je vaak snel andere relevante publicaties.

Stap 6: Beoordeel de kwaliteit van je bronnen

Naast relevantie is kwaliteit belangrijk. Een bron kan perfect over je onderwerp gaan, maar toch onbetrouwbaar zijn.

Let op de volgende punten:

• Is de auteur deskundig?
• Is de bron gepubliceerd in een wetenschappelijk tijdschrift?
• Is het artikel peer-reviewed?
• Is de methode duidelijk beschreven?
• Zijn de conclusies goed onderbouwd?
• Is de bron actueel genoeg voor jouw onderwerp?
• Wordt de bron vaak geciteerd door anderen?
• Past de bron bij het niveau van je opleiding?

Voor sommige onderwerpen, zoals technologie, zorg of wetgeving, is actualiteit extra belangrijk. Bij klassieke theorieën kan een oudere bron juist prima zijn, zolang je die bewust gebruikt.

Stap 8: Houd je bronnen goed bij

Literatuuronderzoek wordt snel chaotisch als je niet bijhoudt wat je hebt gevonden. Maak daarom vanaf het begin een overzicht.

Noteer per bron:

• auteur;
• jaar;
• titel;
• link of DOI;
• belangrijkste begrippen;
• relevante theorie;
• methode;
• belangrijkste uitkomsten;
• bruikbaarheid voor jouw scriptie;
• volledige APA-verwijzing.

Je kunt hiervoor Excel, Word, Zotero, Mendeley of een andere referentietool gebruiken. Welke tool je ook kiest: controleer altijd zelf of je bronvermelding klopt.

Stap 10: Trek een duidelijke lijn naar je eigen onderzoek

Je literatuuronderzoek staat niet los van de rest van je scriptie. Het moet duidelijk maken waarom jouw onderzoek nodig is.

Sluit daarom af met een korte overgang naar je eigen onderzoek.

Bijvoorbeeld: Uit de literatuur blijkt dat werkdruk onder verpleegkundigen vaak wordt verklaard vanuit personeelstekort, administratieve belasting en beperkte ondersteuning. Er is echter minder bekend over hoe startende verpleegkundigen deze factoren ervaren binnen Nederlandse ziekenhuizen. Daarom richt dit onderzoek zich op…

Zo laat je zien dat jouw onderzoek logisch voortkomt uit bestaande kennis.

Hulp nodig bij je literatuuronderzoek?

Loop je vast in de hoeveelheid bronnen? Weet je niet goed welke literatuur relevant is? Of lukt het niet om van losse samenvattingen een goed lopend theoretisch kader te maken?

Bij Jouw Scriptiecoach helpen we je om structuur aan te brengen in je literatuuronderzoek. We kijken met je mee naar je zoekstrategie, je selectie van bronnen en de manier waarop je literatuur verwerkt in je scriptie. Zo voorkom je dat je blijft hangen in losse informatie en werk je toe naar een helder, onderbouwd verhaal.

Vraag gerust een gratis adviesgesprek aan. Dan kijken we samen waar je vastloopt en wat je nodig hebt om weer verder te kunnen.