Tips voor studenten met dyslexie

Dyslexie en studeren: kwaliteiten en valkuilen

Veel studenten met dyslexie zijn juist sterk in overzicht houden, creatief denken, mondeling uitleggen, verbanden leggen of praktijkgericht werken. Misschien zie je goed wat er in de praktijk speelt en kom je juist sneller tot de kern wanneer je erover praat.

Tegelijkertijd vraagt studeren, en zeker het schrijven van een scriptie, veel van je. Je moet lange teksten lezen, bronnen verwerken, academisch schrijven en je tekst steeds opnieuw controleren. Dat kan zeker bij dyslexie veel energie kosten.

Een valkuil is dat je lang blijft hangen in lezen, formuleren of nakijken. Of dat je het schrijven uitstelt, omdat je bang bent dat je tekst nog niet goed genoeg is. Daarom helpt het om je scriptieproces anders in te richten: niet harder werken, maar slimmer en overzichtelijker.

10 tips voor scriptie schrijven met dyslexie

1. Begin met praten, niet met schrijven

Veel studenten met dyslexie kunnen hun ideeën mondeling makkelijker uitleggen dan opschrijven. Gebruik dat als startpunt. Praat eerst hardop over je onderwerp, hoofdstuk of alinea. Je kunt jezelf eventueel opnemen en daarna de belangrijkste punten uitschrijven.

Je tekst hoeft dus niet meteen mooi te zijn. Eerst moet je verhaal eruit. Daarna kun je er stap voor stap een goede tekst van maken.

2. Werk met een vaste hoofdstukstructuur

Een duidelijke structuur helpt enorm bij het schrijven van je scriptie. Maak per hoofdstuk eerst kopjes voordat je volledige alinea’s gaat schrijven. Vraag jezelf bijvoorbeeld af wat je in dit hoofdstuk wilt uitleggen, welke bron daarbij hoort, wat dit betekent voor je onderzoek en welke conclusie je hieruit trekt.

Zo hoef je niet alles tegelijk te bedenken. Je vult de tekst stap voor stap in. Een vaste structuur voorkomt ook dat je tekst één grote lap tekst wordt. Dat maakt schrijven én nakijken makkelijker.

3. Lees bronnen doelgericht

Bij dyslexie kost lezen vaak meer energie. Daarom is het belangrijk dat je niet probeert om elke bron van begin tot eind te lezen. Lees liever met een duidelijke vraag.

Vraag jezelf bijvoorbeeld af wat de bron zegt over je deelvraag, welke definitie je nodig hebt, welke theorie je kunt gebruiken of of de bron echt relevant is voor je onderzoek. Maak daarna meteen korte aantekeningen in je eigen woorden.

Zo voorkom je dat je dezelfde tekst meerdere keren leest zonder precies te weten wat je ermee moet doen.

4. Gebruik voorleessoftware of tekst-naar-spraak

Voorleessoftware kan helpen om teksten beter te verwerken. Je kunt bronnen laten voorlezen, maar ook je eigen tekst terugluisteren. Dat laatste is vaak heel nuttig, omdat je kromme zinnen, ontbrekende woorden of dubbele woorden soms sneller hoort dan ziet.

Luister vooral naar zinnen die niet logisch lopen, alinea’s die te lang zijn of stukken waar je de draad kwijtraakt. Je hoeft niet alles alleen met je ogen te controleren. Gebruik hulpmiddelen waar ze voor bedoeld zijn.

5. Schrijf eerst, verbeter later

Maak eerst een ruwe versie van je scriptie. Die mag rommelig zijn, met korte zinnen, halve zinnen of opmerkingen tussen haakjes. Schrijven en corrigeren tegelijk kost veel energie. Haal die twee stappen daarom uit elkaar.

6. Werk in korte blokken

Lang achter elkaar lezen of schrijven is vaak vermoeiend. Werk daarom liever in korte blokken. Je kunt bijvoorbeeld eerst 25 minuten lezen, daarna kort pauze nemen en vervolgens 25 minuten schrijven. Op een later moment kun je een apart blok gebruiken om je tekst te controleren. 

Kies per blok één taak. Ga dus niet lezen, schrijven en verbeteren tegelijk. Door je werk op te delen, houd je meer overzicht en wordt de taak minder zwaar.

7. Maak feedback concreet

Feedback kan lastig zijn als er veel opmerkingen in je document staan. Maak feedback daarom concreet door elke opmerking te vertalen naar betekenis en actie.

Staat er bijvoorbeeld dat je tekst meer structuur nodig heeft? Dan kan dat betekenen dat je kopjes moet toevoegen of de volgorde moet aanpassen. De actie wordt dan: een hoofdstukindeling maken. Als je begeleider zegt dat je bronnen beter moet verwerken, kun je per bron twee zinnen toevoegen waarin je uitlegt wat die bron betekent voor je onderzoek. En als je zinnen te lang zijn, kun je als actie nemen dat je zinnen gaat splitsen.

Zo wordt feedback minder groot. Je hoeft niet alles tegelijk te doen, maar zorg dat je het stapsgewijs kunt verwerken.

8. Laat je tekst in rondes nakijken

Probeer niet alles in één keer te controleren. Dat kost veel energie en daardoor mis je sneller fouten. Kijk eerst naar de structuur van je tekst. Daarna controleer je de inhoud. Vervolgens kun je letten op formulering, spelling, bronverwijzingen en lay-out. Door steeds op één onderdeel te letten, wordt nakijken overzichtelijker.

Een extra paar ogen kan ook helpen. Dat kan een studiegenoot, begeleider of scriptiecoach zijn.

9. Plan extra tijd in

Dyslexie betekent vaak dat lezen en schrijven meer tijd kost. Dat is geen falen, maar iets om rekening mee te houden. Maak je planning daarom niet te krap.

Plan extra tijd voor literatuur lezen, tekst schrijven, feedback verwerken, spellingcontrole, bronverwijzingen en de eindcontrole. Als je meer tijd nodig hebt, betekent dat niet dat je minder goed bent. Het betekent dat je realistisch plant.

10. Vraag hulp voordat je vastloopt

Veel studenten vragen pas hulp als de deadline dichtbij is. Maar juist bij dyslexie helpt het om eerder structuur aan te brengen. Een scriptiecoach kan met je meekijken naar je opbouw, rode draad, feedback en planning. Niet om je scriptie over te nemen, maar om je te helpen je ideeën duidelijker op papier te krijgen.

Bij Jouw Scriptiecoach helpen we studenten met dyslexie praktisch en persoonlijk. We kijken niet alleen naar je tekst, maar ook naar hoe jij leest, schrijft en overzicht houdt.

Hulp nodig bij je scriptie en dyslexie?

Loop je vast met lezen, schrijven, structuur of feedback?

Bij Jouw Scriptiecoach helpen we mbo-, hbo- en wo-studenten met dyslexie bij hun studie en scriptie. We helpen je met structuur, planning, tekst, feedback en afronden.

Je krijgt begeleiding die duidelijk, praktisch en persoonlijk is.