Skip to content

Hoe doe ik literatuur- en ander bronnenonderzoek?

02 september 2019

Hoe doe ik literatuur- en ander bronnenonderzoek?

In deel één van onze blogserie kon je al lezen wat het nut van literatuur- en bronnenonderzoek is. In dit deel gaan we in op hoe je het literatuur- en bronnenonderzoek kunt uitvoeren. We geven je tips over hoe je kunt beginnen met het vinden en selecteren van relevante bronnen voor je literatuur- en bronnenonderzoek en geven antwoord op vragen zoals: 

  • Waar begin ik met het zoeken van bronnen?
  • Hoe vind ik relevante bronnen?
  • Hoe zorg ik dat ik niet verdwaald raak in de bergen van (online) bronnen?

Waar begin ik met het zoeken en lezen van bronnen?

Wanneer je begint met het doen van je literatuur- en bronnenonderzoek is het belangrijk om dit op een gestructureerde manier aan te pakken. Dit doe je door van tevoren te bepalen waarnaar je wilt zoeken. Door voor jezelf zoektermen en jaartallen en gecombineerde kun je van tevoren afbakenen naar welke bronnen je wilt zoeken. 

Definieer je zoektermen

Het vinden van goede bronnen start bij het verduidelijken van je onderzoeksvraag. Waar ben je eigenlijk naar op zoek? Wat wil je precies weten? Verduidelijk je probleemstelling door bepaalde sleutelwoorden te identificeren. Op deze manier kun je gerichter zoeken naar relevante bronnen voor de vraag die je wilt gaan beantwoorden. 

Stel: je wilt onderzoek doen naar het effect van armoede op huiselijk geweld in derdewereldlanden.

TE ALGEMEEN: 

Wat is het effect van armoede op huiselijk geweld in derdewereldlanden? 

CONTEXT: 

Wat is de impact van lage inkomens op huiselijk geweld in Zuidoost-Azië in de eenentwintigste eeuw? 

GEDETAILLEERD: 

Wat is de impact van mannenwerkeloosheid op huiselijk geweld tegen vrouwen in Papoea-Nieuw-Guinea na het jaar 2010?

Met de bovenstaande sleutelbegrippen zul je veel bronnen vinden. Heel veel. Echter, deze bronnen zullen niet per se gericht zijn op het onderwerp dat je wilt onderzoeken. Om relevantie bronnen te vinden Is het daarom noodzakelijk om je probleemstelling te verduidelijken; en zo specifiek te maken dat je de voor jouw onderzoek relevantste sleutelwoorden kunt formuleren.  

Gebruik dus je onderzoeksvraag om de meest effectieve zoekwoorden te bepalen. Je woordkeuze bepaalt namelijk voor een groot deel of je nuttige bronnen zult vinden. Jargon uit het vakgebied helpt je om de meest effectieve woorden voor je zoekopdracht te identificeren. Vergeet hierbij niet om verschillende synoniemen, generalisaties (voor context: ‘Zuidoost-Azië’) of specificaties (voor details: ‘Papoea-Nieuw-Guinea’) te proberen. Deze terminologie kun je bijvoorbeeld vinden door te kijken bij de ‘trefwoorden’, die vaak onder de samenvatting (abstract) staan. 

Zoek op jaartallen

Als je al weet dat er in een bepaald jaar een belangrijke gebeurtenis heeft plaatsgevonden die betrekking heeft op jouw onderzoeksvraag, is het nuttig om in je zoektermen/opties specifiek bronnen vóór en/of ná dit jaartal te selecteren. Om bij het voorbeeld te blijven: wellicht is er in 2010 een wet aangenomen om huiselijk geweld strenger te kunnen bestraffen, of is mannenwerkloosheid met twintig procent gestegen in dat jaar. Als je meer te weten wilt komen over of dit van invloed is geweest op jouw onderzoeksvraag, dan doe je er goed aan daar je zoektermen of -instellingen op aan te passen. 

Combineer zoekwoorden

Zodra je deze zoektermen geïdentificeerd hebt, kun je deze combineren om nog gerichter te zoeken. Het kan even duren voordat je een combinatie hebt gevonden die nuttige artikelen oplevert. Probeer daarom verschillende combinaties. 

Zorg dat zoekwoorden juist zijn gespeld

Het klinkt misschien wat flauw, maar controleer of jouw zoektermen goed geschreven zijn. Denk vooral aan namen van plaatsen, organisaties (afkortingen) of personen die in verschillende talen nét anders worden geschreven.  

Voorbeeld:  

  • Gorbatsjov, Gorbachev, Gorbachov, Gorbachow 
  • NATO, NAVO, OTAN 
  • Keulen, Cologne, Köln 
  • Wereldhandelsorganisatie (WHO), World Trade Organization (WTO) 
  • Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) , World Health Organization (WHO) 

NB: Bedenk ook dat Britse en Amerikaanse spelling nogal eens verschilt, waardoor je artikelen mis zou kunnen lopen: organization, organisation, labour, labor etc. 

Hoe vind ik snel relevante bronnen?

Wanneer je begint of bezig bent met je onderzoek wil je dit natuurlijk zo efficiënt mogelijk doen. Er zijn zeker een aantal manieren om gemakkelijk aan bronnen te komen. We zetten ze hieronder voor je op een rijtje: 

Je professor/begeleider is je beste bron! 

Vraag je begeleider om (basis)literatuur in jouw onderzoeksveld. Ondanks dat hij of zij wellicht niet een expert is op jouw scriptieonderwerp, weet hij/zij vaak wel wat de standaardwerken binnen je onderzoeksveld zijn. Als je al weet wat voor methodiek je wil gebruiken (bijv. een exploratieve case study), kun je ook vragen naar literatuur waarin een vergelijkbare onderzoeksmethode wordt gebruikt om inspiratie op te doen.  

Kijk bij de referenties van artikelen die je al gebruikt

Om snel het wetenschappelijke debat te vinden over je onderwerp is het raadzaam om bij te kijken bij de referentielijst van bronnen die je al gevonden hebt. Wanneer je een goede bron over jouw onderwerp hebt gevonden is het goed om te kijken bij de status quaestionis (EN: literature review). Online staan er bij het doorklikken naar het artikel vaak ook suggesties of ‘gerelateerde artikelen’. Daar vind je al gauw andere relevante werken.  

Zoek naar standaardwerken

Als je tijdens het zoeken naar bronnen een bepaald boek, artikel, of journal vaak terug ziet komen (bijv. in de status quaestionis of bronnenlijst van andere auteurs) kun je ervan uitgaan dat dit een standaardwerk binnen het onderzoeksveld betreft. Omdat je in je scriptie moet laten zien dat je op de hoogte bent van het wetenschappelijke debat is het raadzaam extra aandacht te besteden aan zulke bronnen. 

Identificeer de deskundigen

Wanneer je een goede bron hebt gevonden over jouw onderwerp of onderzoeksveld is het slim om te kijken of de auteur of onderzoeksinstelling nog meer gepubliceerd heeft. Vaak blijkt dat een auteur meer dan eens over een bepaald onderwerp heeft geschreven. Daarnaast vind je op deze manier wellicht recent(er) gepubliceerd onderzoek, of ontdek je dat conclusies (of onderzoeksmethoden) van deze deskundigen door de jaren heen veranderd zijn. Bovendien geeft het citeren van gerenommeerde/herkenbare namen je eigen scriptie meer geloofwaardigheid. 

Gebruik bij het zoeken verschillende databases

De inhoud en reikwijdte van databases verschillen. Zoek daarom in verschillende databases om er zeker van te zijn dat je geen belangrijke documenten over je onderwerpt mist. Gebruik dus naast de (online) bibliotheek van je onderwijsinstelling bijvoorbeeld ook Google Scholar of de database van de Koninklijke Bibliotheek.  

Kijk naar hoe vaak (en wanneer) artikelen / auteurs geciteerd zijn

Dit geeft een indicatie over hoe belangrijk of invloedrijk ze zijn, of zijn geweest. 

Gebruik je talenkennis!

Er is een schat aan informatie te vinden in andere talen. Zoek daarom niet alleen in het Nederlands; gebruik ook Engelse zoektermen en bronnen. Ken je daarnaast nog meer talen? Zoek ook eens in het Duits, Frans of andere taal die je begrijpt. Door bronnen uit verschillende talen te gebruiken krijg je niet alleen een beter beeld van het (wereldwijde) wetenschappelijke debat, ook kun je je beoordelaar(s) imponeren! 

Verspil geen tijd (1): lees de samenvatting (abstract) en conclusie

Om te bepalen of een artikel wél of niet relevant is voor jouw onderzoek moet je verder kijken dan de titel alleen. Titels kunnen erg misleidend zijn. Je doet er goed aan om eerst de samenvatting (abstract) en/of conclusie te lezen om te bepalen of het het waard is de bron in zijn geheel te lezen. Ga dus niet eerst de hele bron lezen; je verspilt daarmee potentieel kostbare tijd. 

Verspil geen tijd (2): zoek op trefwoorden

Wanneer je een mogelijk bruikbare bron hebt gevonden is het raadzaam om, in het geval van een online bron, de zoekfunctie te gebruiken om op voor jou relevante kernwoorden te scannen. Je kunt ook de index of trefwoordenlijst gebruiken.

Laten zien dát en wát je hebt gelezen 

Veel studenten vinden het frustrerend dat ze veel gelezen hebben over een onderwerp, maar dat niet alle bronnen direct van belang zijn voor de tekst van hun eigen onderzoek. Wanneer een bron niet direct verband houdt met de concrete tekst van je scriptie, kun je hem namelijk niet citeren. 

Om toch aan je begeleider, beoordelaar en jezelf(!)te laten zien dat je je goed ingelezen hebt in het onderwerp, kun je ervoor kiezen om naast je bronnenlijst met ‘geciteerde bronnen’ (sources cited) ook een lijst met ‘referenties’ (references) toe te voegen. Deze ‘referenties’ heb je gebruikt voor het ontwikkelen van algemene basiskennis over het onderwerp, maar zijn niet dermate van belang voor je onderzoek dat je ze hebt kunnen citeren in de tekst. Dit kunnen bijvoorbeeld standaardwerken zijn.  

Zorg er wel voor dat de referenties die je opgeeft écht verband houden met je onderwerp. Maak geen eindeloze lijst, maar kies zorgvuldig. Check ook met je eigen onderwijsinstelling of begeleider over de richtlijnen die zij hanteren voor ‘referenties’ en ‘geciteerde bronnen’!

Dit bericht werd geschreven door:

Thymen Ballering

Thymen Ballering

Thymen Ballering is een ervaren scriptiebegeleider die jou kan helpen bij jouw onderzoeksvoorstel, plan van aanpak, het schrijven van je scriptie of je herkansing. Zelf heeft Thymen een universitaire studie BA International Studies gevolgd aan de Universiteit van Leiden. Gedurende zijn studie aan de Universiteit van Leiden heeft Thymen als uitwisselingsstudent aan de Universiteit van…

Lees verder...

Neem contact op als je direct hulp wilt bij je scriptie.

Wil je direct hulp bij je scriptie? Vraag dan nu een gratis adviesgesprek aan. In het adviesgesprek bekijken we hoe we jou het beste kunnen helpen en welke begeleider het beste bij jouw onderwerp past. Ook krijg je direct een inschatting van het aantal uren dat wij verwachten nodig te hebben om je naar de eindstreep te begeleiden. Vervolgens kun je eenvoudig de uren online aankopen en als de betaling gelukt is koppelen we je meteen met jouw scriptiebegeleider. Deze neemt dan snel contact met je op (vaak al dezelfde dag) zodat je snel verder kunt werken.

Informatie aanvraag (generiek - iedere pagina)

Jouw scriptiecoach maakt op deze website gebruik van cookies. Een cookie is een eenvoudig klein bestandje dat met pagina’s van deze website en/of Flash-applicaties wordt meegestuurd en door je browser op je harde schrijf van je computer wordt opgeslagen. Wij maken gebruik van technische cookies ( noodzakelijk voor de technische werking van de website) en analytische cookies (om anonieme gebruiksgegevens te verzamelen). Wij mogen gebruik maken van technische cookies maar je hebt het recht om te kiezen of je ook analytische inschakelt . Als je deze cookies inschakelt, helpt je ons om jou een betere ervaring te bieden . Cookie policy