Literatuurlijst maken voor je scriptie: zo voorkom je fouten

Literatuurlijst of bronnenlijst?

De termen literatuurlijst en bronnenlijst worden regelmatig door elkaar gebruikt. Toch kan een opleiding daar verschillende betekenissen aan geven.

• Met een literatuurlijst wordt meestal de lijst bedoeld met publicaties waarnaar je daadwerkelijk in de tekst verwijst.
• Een bronnenlijst kan breder worden opgevat. Daarin staan soms ook geraadpleegde documenten die niet rechtstreeks in de tekst terugkomen.

Bij de meeste scripties neem je alleen bronnen op die je werkelijk hebt verwerkt. Een lange lijst met publicaties die nergens in de scriptie worden genoemd, maakt je onderzoek niet sterker.

Controleer altijd de afstudeerhandleiding. De termen en eisen van je eigen opleiding zijn leidend.

Welke verwijzingsstijl gebruik je?

Gebruik altijd de verwijzingsstijl die je opleiding voorschrijft.

Veel opleidingen werken met APA, maar afhankelijk van je vakgebied kun je ook te maken krijgen met Chicago, MLA, Vancouver of een juridische verwijzingsstijl.

Ga niet uit van een voorbeeld dat je toevallig online vindt. Controleer eerst:

• welke stijl je moet gebruiken;
• welke editie van toepassing is;
• of je opleiding aanvullende regels hanteert;
• of er een eigen handleiding of format beschikbaar is.

Gebruik daarna één stijl in je hele scriptie. Wissel niet tussen APA, voetnoten en een zelfbedachte vorm.

Bij APA staan de bronnen in de literatuurlijst doorgaans op alfabetische volgorde van de eerste auteur. Ook gebruik je een vaste opbouw per brontype en een hangende inspringing.

De precieze opmaak verschilt echter tussen een boek, wetenschappelijk artikel, rapport en webpagina. Controleer daarom per bron welke gegevens nodig zijn.

Zorg dat je bronverwijzing en literatuurlijst overeenkomen

Dit is de belangrijkste eindcontrole.

Stel dat je in de tekst schrijft: Sociale steun kan de ervaren werkdruk onder medewerkers verminderen (Jansen & De Wit, 2023).

Dan moet in je literatuurlijst een volledige vermelding van Jansen en De Wit uit 2023 staan.

Controleer ook de omgekeerde richting. Staat er een publicatie van De Vries uit 2021 in je literatuurlijst? Zoek dan op waar deze bron in je tekst wordt gebruikt.

Tijdens het herschrijven kan een bronverwijzing verdwijnen, terwijl de bron in de lijst blijft staan. Ook kan een nieuwe bron aan een hoofdstuk worden toegevoegd zonder dat de literatuurlijst wordt bijgewerkt.

Let tijdens de controle vooral op kleine verschillen. Een jaartal kan in de tekst 2022 zijn en in de lijst 2023. Ook worden namen met tussenvoegsels regelmatig op verschillende manieren geschreven.

Voer deze controle dus niet alleen visueel uit. Gebruik de zoekfunctie van Word of je tekstverwerker om auteursnamen systematisch terug te vinden.

Sorteer de literatuurlijst alfabetisch

Bij APA sorteer je bronnen alfabetisch op de achternaam van de eerste auteur.

Een eenvoudige volgorde kan er zo uitzien:

Bakker, L.
De Vries, M.
Jansen, P.

Heeft een publicatie geen persoonlijke auteur, maar is een organisatie verantwoordelijk? Dan gebruik je de naam van die organisatie.

Bijvoorbeeld:

Centraal Bureau voor de Statistiek.
Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu.

Ontbreekt een auteur volledig? Dan begint de vermelding vaak met de titel. De exacte regels hangen af van de gebruikte bronstijl.

Heb je meerdere publicaties van dezelfde auteur? Dan gelden aanvullende regels voor de volgorde. Bij publicaties uit hetzelfde jaar kan het nodig zijn om letters toe te voegen, zoals 2024a en 2024b.

Controleer die toevoeging ook in de verwijzingen in je tekst.

Gebruik een hangende inspringing

Bij een APA-literatuurlijst begint de eerste regel van iedere bronvermelding aan de linkermarge. Vervolgregels springen iets in. Dit wordt een hangende inspringing genoemd.

Daardoor kan de lezer sneller zien waar een nieuwe bron begint.

Stel deze inspringing in via de alinea-instellingen van Word of je tekstverwerker. Gebruik geen losse spaties of tabtoetsen. Die verschuiven gemakkelijk wanneer de tekst of paginalay-out verandert.

Controleer na het exporteren naar pdf of de inspringing behouden is gebleven.

Gebruik de oorspronkelijke bron

Probeer theorie, definities en modellen terug te vinden in de oorspronkelijke publicatie.

Stel dat je op een commerciële website een uitleg van een bekend model vindt. Die website kan handig zijn om het model te begrijpen, maar is niet automatisch de beste bron voor je theoretisch kader.

Zoek waar mogelijk naar de oorspronkelijke auteur of een betrouwbare wetenschappelijke publicatie waarin het model wordt besproken.

Dat voorkomt ook fouten. Online samenvattingen vereenvoudigen theorieën soms zo sterk dat belangrijke voorwaarden of beperkingen verdwijnen.

Heb je de oorspronkelijke publicatie niet kunnen raadplegen? Controleer dan hoe je volgens de gebruikte bronstijl naar een secundaire bron verwijst. Doe niet alsof je een oorspronkelijke bron zelf hebt gelezen wanneer dat niet zo is.

Neem een DOI of URL correct over

Veel wetenschappelijke artikelen hebben een DOI. Dat is een permanente digitale identificatiecode waarmee de publicatie kan worden teruggevonden.

Gebruik bij voorkeur de DOI wanneer die beschikbaar is. Kopieer deze zorgvuldig en controleer of de link werkt.

Bij webpagina’s gebruik je meestal een directe URL naar de geraadpleegde pagina. Link dus niet alleen naar de homepage van een organisatie wanneer je informatie van een specifieke pagina hebt gebruikt.

Een raadpleegdatum is niet bij iedere online bron nodig. Volg hiervoor de regels van de voorgeschreven stijl. Een raadpleegdatum kan bijvoorbeeld relevant zijn bij informatie die regelmatig verandert en geen duidelijke publicatiedatum heeft.

Gebruik hulpmiddelen, maar controleer ze altijd

Programma’s als Zotero, Mendeley en EndNote kunnen bronnen opslaan en automatisch een literatuurlijst genereren. Ook Word, Google Scholar en online APA-generatoren bieden zulke functies.

Deze hulpmiddelen besparen tijd, vooral wanneer je veel wetenschappelijke artikelen gebruikt.

Toch blijft controle nodig.

Een generator kan bijvoorbeeld:

• de voor- en achternaam verwisselen;
• de titel verkeerd overnemen;
• hoofdletters onjuist gebruiken;
• een organisatienaam als persoonlijke auteur verwerken;
• een datum missen;
• een DOI dubbel opnemen;
• het verkeerde brontype herkennen.

Controleer iedere automatisch gemaakte vermelding daarom aan de hand van de oorspronkelijke publicatie.

Een fout die automatisch wordt gegenereerd, blijft jouw verantwoordelijkheid.

Controleer op dubbele bronnen

Dezelfde bron kan ongemerkt meerdere keren in je literatuurlijst terechtkomen.

Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer je een artikel eerst handmatig toevoegt en later nogmaals via Zotero of Word importeert. Ook kleine verschillen in auteursnaam of titel kunnen ervoor zorgen dat een tool de bron als twee afzonderlijke publicaties ziet.

Sorteer je lijst alfabetisch en vergelijk vermeldingen die sterk op elkaar lijken.

Controleer daarnaast of je niet zowel de webpagina van een rapport als het rapport zelf als twee verschillende bronnen hebt opgenomen, terwijl je feitelijk maar één publicatie hebt gebruikt.

Verwijder bronnen niet te snel

Komt een bron niet terug in je definitieve theoretisch kader? Verwijder de vermelding dan niet direct zonder te controleren of de bron misschien in een ander hoofdstuk wordt gebruikt.

Een publicatie kan ook voorkomen in je inleiding, methode, discussie of aanbevelingen.

Zoek daarom altijd eerst op de auteursnaam en het jaartal in het volledige document.

Andersom geldt hetzelfde: verwijder je tijdens het herschrijven een paragraaf? Controleer dan of de bijbehorende bronnen nog ergens anders worden gebruikt. Is dat niet het geval, haal ze dan ook uit je literatuurlijst.